ANİ BEBEK ÖLÜMÜ SENDROMU, SIDS İNCELEMESİ

Nedenler, Riskler, Çevresel Faktörler Ve Daha Fazlası

Ani Bebek Ölümü Sendromu, İngilizce tanımıyla “Sudden Infant Death Syndrome” (SIDS), her yönüyle ele alınması gereken önemli bir sorun. Belki de çoğu anne-babanın farkında bile olmadıkları bu sendromu bilmek, tanımak ve oluşumunu önlemek için gerekli tedbirleri almak tabii ki anne-babaların öncelik vermesi gereken sorumlulukları arasında. Bu makalede SIDS’i birkaç yönüyle incelemeye ve sizleri konuyla ilgili elimden geldiğince aydınlatmaya, her konu başlığını kendi içinde ayrı ayrı tartışarak konuyu hep beraber tüm derinliği ile incelemeye çalışacağım.

İşte başlıyoruz…

 

Ani Bebek Ölümü Sendromunu Biraz Tanıyalım

Ani Bebek Ölümü Sendromu (Başka bir deyişle beşik ölümü) – çoğu kaynakta bebeklerin hayatlarının ilk yılında açıklanamayan ölümü olarak tanımlanmaktadır. Bu durumla ilgili olarak açıklanabilir “risk faktörleri” mevcut olmakla birlikte kesin bir “oluşum mekanizması” bulunmamakta. Araştırmayı yaparken ilk karşıma çıkan ve çok faydalı olduğunu gördüğüm bir kaynağı hemen sizlerle paylaşmak istiyorum:
Open Osmosis; Robert Wood Johnson Vakfı katkılarıyla, tıp eğitim kaynaklarının geliştirilmesi ve yayılması amacıyla kurulmuş, bir inisiyatiftir. Bu internet sitesinden sağlıkla ilgili birçok konuda bilgi edinebilirsiniz. (https://open.osmosis.org/). İşte size bu internet sitesinden aldığım bir bağlantı:
https://www.youtube.com/watch?v=QI3BtPnNoqk – Hemen tıklamayın, çünkü aşağıda videoyu özetledim, ancak daha sonra izlemek isteyebilirsiniz.

Risk Faktörleri    

Çevresel Faktörler 
– Uyuma şekli risk faktörleri arasında en üst sırada yer alır.
Risk grubu:

•    Erkekler,
•    2-4 ay arasında olanlarr,
•    Mamayla beslenen bebekler,
•    Prematüre doğanlar,
•    Düşük vücut ağırlığıyla doğanlar,
•    Ateşli hastalık geçmişi olanlar.

Anneye bağlı faktörler:

•    Annenin bakımsız kalması
•    Annenin çok genç olması
•    Gebelik sürecinde sigara kullanımı
•    Alkol tüketimi (SIDS oranları yeni yıl, hafta sonu ve çeşitli kutlamalar sırasında daha fazla görülmektedir)

Genetik faktörler:

•    Erkeklerin riski kızlara göre daha fazla olması.
•    İyon kanallarında[1] görülen bozuklukların kalbi etkilemesi.
•    Otonom sinir sisteminde[2] görülen mutasyonlar.

Epidemiyoloji[3]

•    En yüksek oran Amerikalılarda görülmektedir
•    En düşük oran Asyalılarda görülmektedir.

Şimdi yukarıda değinilen konuyu kısaca toparlamaya çalışalım:

“ SIDS daha çok, ilk 2-4 ay arasında, prematüre, mamayla beslenen veya düşük vücut ağırlığıyla doğan erkek çocuklarında görülmektedir. Bu etkenlerin dışında anneye bağlı faktörler de mevcuttur. Annenin hamilelik esnasında bakımsız kalması, çok genç (20 yaşın altında) olması (Dolayısıyla bebeğine gerekli bakımı sağlayamaması), gebelik esnasında sigara kullanımı ve alkol tüketimi bu faktörler içerisindedir. Alkol tüketimi ile SIDS’in ilişkilendirilmesi, bebeklerin daha çok yeni yıl, hafta sonu ve çeşitli kutlamalara denk gelen günlerde SIDS sebebiyle hayatlarını kaybetmelerinden kaynaklanmaktadır. Erkek bebeklerin kız bebeklere oranla SIDS’den daha fazla etkilenmesi konuyla ilgili olarak genetik faktörlerin rol oynadığına işaret etmektedir. Bunun dışında, genetik mutasyonlara bağlı kalp rahatsızlıkları ve otonom sinir sisteminde görülen mutasyonlar da SIDS’in oluşum faktörleri arasında yer almaktadır. Amerikalıların Asyalılara göre SIDS’den daha fazla etkilenmeleri ise bize bu durumla ilgili bazı epidemiyolojik ip uçları vermektedir. Ancak bu konuların hepsi halen araştırılmakta olup kesin bir yanıt şu an için verilememektedir. “
Araştırmamın devamında görüyorum ki mayoclinic.org bu konuda risk faktörleri arasında ilk değindiğimiz (uyuma şekli) konuya biraz daha detay kazandırmakta. Şöyle ki:

Uyku Ortamı Faktörleri:

•    Yan veya yüz üstü yatmak. Bu pozisyonda yatırılan bebekler, sırt üstü yatırılan bebeklere kıyasla nefes almakta zorluk çekebiliyor.
•    Yumuşak yüzeyde uyumak. Yumuşak minder, yatak veya su yatağı gibi nesneler yüz üstü yatan bebeklerin nefes almalarını engelleyebiliyor.
•    Yatak paylaşmak. Bir bebeğin SIDS riski ebeveynleriyle aynı odada yattıklarında azalırken, ebeveynlerle, kardeşle veya evcil hayvanla aynı yatakta yatmaları durumunda artmaktadır.
•    Aşırı sıcaklık. Bebeğin vücudunun uyku sırasında aşırı ısınması da SIDS riskini artırıcı faktörler arasındadır.
•    Yazının tamamı için: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/sudden-infant-death-syndrome/symptoms-causes/syc-20352800

SIDS riskinin azaltılması için ne yapmalı?

Çoğu kaynakta bu konuyla ilgili fikir birliği var. Ben de burada, bu tedbirlerden tekrar bahsetmenin yararlı olacağına düşünüyorum. Tabii kaynaklardan edinilen bilgiyi biraz toparlamak da lazım.
•    Bebeğin uyuduğu yer ve pozisyon: Birinci ve en önemli etken bebeğin yattığı yer ve pozisyon. SIDS riskini yükselten faktörler arasında hemen hemen tüm kaynaklarda ilk sırada yer almakta. Bebeğin sert bir zeminde ve sırt üstü olarak yatırılması tavsiye ediliyor. Yatağın içerisinde yastık yorgan veya çeşitli ve özellikle yumuşak oyuncaklar ve bunlar gibi bebeğin solunumunu engelleyebilecek nesnelerde uzak durmak lazım. Genel olarak bebeğin yattığı yerde hava dolaşımını engelleyebilecek şeylerden uzak durmakta fayda var.
•    Ebeveynlerle birlikte uyumak: Yapılmaması gerektiği söylenen bir diğer önemli şey de bebeğinizle aynı yatağı paylaşmak. Ne kadar anneler için bebekleriyle yatmak, özellikle gece uykularından uyanarak emzirmeyi veya bebeği daha rahat kontrol altında tutmayı kolaylaştırsa da uzmanlar bebeğinizle aynı yatakta yatmanızı önermiyorlar. Zira istemeden de olsa yatakta dönebilir ve bebeğinizin nefessiz kalmasına sebep olabilirsiniz. Bunun dışında birinci maddede belirtilen ve bebekle beraber olması istenmeyen objelerden de anneyle paylaşılan yatak içerisinde mevcut. Bazı kaynaklar bunu daha da ilerleterek listeye kardeş ve evcil hayvan da eklemişler.
•    Sigara kullanımı: Sigara kullanımının zararları her yerde olduğu gibi burada da karşımıza çıkıyor. Gebelikte sigara kullanımının SIDS riskini artırdığı yapılan araştırmalarla belirlenmiş durumda. Sadece anne için değil, bebeğin de bu durumda pasif sigara içicisi olmamasına önem verilmekte.
•    Vücut ısısına dikkat: SIDS riskini artıran etkenlerden bir diğeri de bebeklerin vücut sıcaklıklarının aşırı derecede yükselmesi. Kat kat giydirilen ve üzeri örtülerek uyutulan bebeklerde riskin arttığı bilinmektedir. Bebeğin üzerinin örtülmesi yerin oda sıcaklığının uygun dereceye ayarlanarak ve bebeği kat kat giydirmek yerine bol ve yeterli ölçüde kıyafet giydirmek riskinizi azaltabilir.
•    Anne sütü: Anne sütü bebeklerin en temel besin kaynağı ve onları hastalıklardan koruyan önemli bir etken. Bebeklerin anne sütü tüketiminin SIDS riskine bağlanması da bu yüzden. Risk grubu içerisinde “ateşli hastalık geçmişi bulunan” bebekleri düşünürseniz. Anne sütü kullanan bebeklerin bağışıklığı daha yüksek olacağından ateşli hastalık/enfeksiyon riskleri ve dolayısıyla SIDS riski daha az olacaktır.
•    Bebek takip cihazları: Bu tür teknolojiler günümüzde oldukça revaçta. Bebek takip cihazı dediğimiz zaman birkaç çeşit teknoloji mevcut. Kısaca saymak gerekirse, bebeğin yatağının altına koyularak kullanılanlar, ayağına çorap şeklinde geçirilenler veya kameralı sistemler var. Bunların hepsi güzel ama bir tanesi var ki hepsinden daha etkili ve pratik. Snuza, bebeğinizin bezine takılarak kullanılıyor. Oldukça küçük olan bu cihaz Türkiye’de iki farklı modeli ile sunulmakta.
•    Snuza HERO, pille çalışıyor. Çantanıza koyup istediğiniz yere götürebiliyorsunuz. Bebeğinizin nefes alması esnasındaki karın hareketlerini takip ediyor. Hareket algılamazsa önce bebeği uyandırmak için titreşim veriyor, sorunun devam etmesi halinde ise yüksek sesli bir alarmla sizi uyarıyor. Tabii ki bunların dışında birçok özelliği daha bulunuyor. HERO’nun diğer özellikleri için tıklayın.

*Snuza PICO, bir adım daha ileride. Cep telefonuna veya akıllı cihazlara bluetooth ile bağlanabilien PICO bebeğinizin nefes alış verişlerini, pozisyonunu, vücut sıcaklığını ve uyku durumunu takip ederek bununla ilgili bilgileri cep telefonunuza veya akıllı cihazınıza bildiriyor. Bebeğin solunumu aksadığında titreşimle bebeği uyandıran cihaz, hareketsizliğin devamı halinde hem kendi hem de akıllı cihaz üzerinden alarm vererek sizi bebeğinizin başına gitmeniz konusunda uyarıyor. Bunlardan daha fazlasını da yapabilen cihazın üstün özelliklerini görmek istiyorsanız www.snuzaturkiye.com adresini ziyaret edin.

[1]İyon kanalları hücre zarında gözenek oluşturan, fonksiyonları istirahat membran potansiyeli oluşturmak, aksiyon potansiyelini şekillendirme ve diğer elektriksel sinyalleri iletmek olan membran proteinleridir.
[2]Otonom sinir sistemi ya da özerk sinir sistemi, periferik sinir sisteminin, istemsiz yapılan hareketleri ve organ fonksiyonlarının kontrolünü gerçekleştiren bölümüdür. Kalp hızı, sindirim, solunum, tükrük salgılanması, terleme, vb…
[3]Epidemiyoloji, toplumdaki hastalık, kaza ve sağlıkla ilgili durumların dağılımını, görülme sıklıklarını ve bunları etkileyen belirteçleri inceleyen bir tıp bilimi dalıdır.

 

Sources:

https://www1.nichd.nih.gov/sts/about/SIDS/Pages/fastfacts.aspx

https://www1.nichd.nih.gov/sts/about/SIDS/Pages/default.aspx

https://www1.nichd.nih.gov/sts/about/Pages/mythsfacts.aspx

https://www1.nichd.nih.gov/sts/about/Pages/faq.aspx#q2

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir